🎆 چهارشنبه سوری یا چهارشنبه سوزی؟ نگاهی دینی به هیجان‌های آخر سال و حق دیگران |
| |
📌 مقدمه
هر ساله در کشور ما در چهارشنبه آخر سال، عده‌ای از جوانان و نوجوانان با روشن نمودن آتش و ترقه‌بازی و... باعث بروز مشکلاتی برای خود و شهروندان می‌شوند. نه اسلام و نه عقل سلیم، هیچ‌کدام مخالف تخلیه احساسات و هیجان نیستند، ولی این‌گونه هیجانات نباید باعث ضربه زدن به شخص و جامعه گردد. نباید به خاطر ندانم‌کاری و هیجان بعضی، بعضی دیگر تاوان پس بدهند. پس بیاییم چهارشنبه‌سوری را به چهارشنبه‌سوزی تبدیل نکنیم. |
| |
| «عَلَی الْعَاقِلِ أَنْ یَكُونَ سَاعِیاً فِی ثَلَاثٍ: تَزَوُّدٍ لِمَعَادٍ وَ سَعْیٍ لِمَعَاشٍ وَ لَذَّةٍ فِی غَیْرِ مُحَرَّمٍ؛ بر خردمند است که تلاش و کوشش، سه قسمت باشد: یکی برای معاد و امور اخروی، دیگری برای امرار معاش و سومی برای لذت‌های غیرحرام.» — امام علی(ع) |
| |
🕌 دین اسلام و توجه به لذات و هیجانات مولا علی(ع) در توصیه‌های خود به فرزندش امام حسن(ع) یک شاخص کلی به دست ما می‌دهد: در هیجانات و لذت‌هایتان، حرام وارد نشود؛ یعنی خنده و شوخی‌هایتان به دور از غیبت و استهزاء دیگران باشد و سایر شادی‌هایتان را با حرام و گناه درنیامیزید. در بحث چهارشنبه‌سوری هم که هیجان و شادی و یک نوع لذت است، نباید با آسیب رساندن به دیگران یا ایجاد مزاحمت برای آنان مرتکب خطا شویم. پیامبر اسلام(ص) در ضمن معرفی اسامی ظلم می‌فرماید: «أمّا الظّلم الّذی لا یتركه اللَّه فظلم العباد بعضهم بعضا؛ اما ظلمی که بخشیده نمی‌شود، ظلم بندگان در حق هم است.» |
| |
⚠️ هیجانی موقتی با تبعات همیشگی
چهارشنبه‌سوری گرچه هیجانی موقتی است، اما تبعاتش — در صورت بروز مشکل برای انسان — ممکن است سال‌ها ادامه داشته باشد. حضرت علی(ع) ما را از تبعات لذات زودگذر برحذر می‌دارد: «أُذْکُرُوا انقِطاعَ اللَّذّاتِ وَ بَقاءَ التَّبِعاتِ؛ از یاد نبرید که لذت‌ها و هیجانات تمام می‌شوند و تبعات همیشگی آن می‌ماند.» کسی که با خواهش دوستش به چهارشنبه‌سوری می‌رود، بعد از اینکه برایش مشکلی پیش آمد قطعاً خواهد گفت: «ای کاش با فلانی دوست نبودم که این‌طور بلا سرم می‌آمد»؛ در آن دنیا هم بعضی‌ها همین را می‌گویند: «یا لَیْتَنی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلیلاً؛ ای کاش با فلانی دوست نبودم» (فرقان/۲۸). |
| |
🤝 مسلمان کسی است که مردم از دست و زبانش آسوده باشند امام صادق(ع) پیشوای ششم ما فرموده است: «الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ یَدِهِ وَ لِسَانِهِ؛ مسلمان کسی است که مردم از دست و زبان او آسوده باشند.» آن‌کس که با ترقه‌بازی و آتش‌بازی عملاً در جهت آزار رساندن دیگران گام برمی‌دارد و به این موضوع هم توجهی ندارد، وظیفه مسلمانی خود را به جا نمی‌آورد. امکان دارد کسی بگوید: ما ترقه‌بازی انجام می‌دهیم و هیچ مشکلی پیش نخواهیم آورد. در پاسخ باید گفت: بله، اگر یک نفر یا دو نفر باشد شاید این‌طور باشد، ولی وقتی عده‌ای با هیجان جوانی دور هم جمع شوند، برآیند این اجتماع هیجانی غیرقابل حدس خواهد بود؛ چنان‌که با وجود تذکرات پی‌درپی نیروی انتظامی و محدود نمودن آتش‌بازی به مناطق امن، باز هم شاهد آسیب‌های جدی افراد در چهارشنبه آخر سال هستیم. |
| |
💡 ظلم به دیگران فقط باج‌خواهی نیست
حتی در صورت آسیب نزدن به خود و دیگران، از جنبه اخروی این کار نباید غافل شد. چه بسا افرادی که با ترقه‌بازی چهارشنبه‌سوری ممکن است بترسند (مخصوصاً بانوان) و مشکلات دیگری مثل راه‌بندان پیش بیاید. ظلم به دیگران فقط باج‌خواهی و امثال این کارها نیست؛ گاهی کسی حق دیگری را نادیده می‌گیرد و این در حقیقت نوعی ظلم به دیگری است. با مدیریت بهتر این کار — چه از جانب افراد دخیل و چه نیروی انتظامی — می‌توان آسیب‌های وارده را به حداقل رساند. |
| |
📖 آگاهی خوب است، رعایت بهتر! کمتر کسی دوست دارد در ایام آخر سال، اوقات خود و دیگران را تلخ نماید، اما این دوست داشتن با آرزو و تمنا به دست نمی‌آید و باید عملاً هم دنبال قضیه بود. باید با احترام گذاشتن به حقوق دیگران، مسلمانی خویش را نشان دهیم و هشدارهای لازم را در حیطه عمل آوریم. مولی الموحدین علی(ع) می‌فرماید: «عقلوا الدّین عقل وعایة و رعایة، لا عقل سماع و روایة، فإنّ رواة العلم كثیر و رعاته قلیل؛ اگر مطلبی عقلی و دینی را شنیدید، سعی خود را در عمل به آن به کار گیرید، نه که فقط بشنوید و عمل نکنید؛ زیرا روایت‌کنندگان زیادند و رعایت‌کنندگان کم‌اند.» چرا با اینکه این همه نسبت به عوارض بی‌احتیاطی در چهارشنبه آخر سال هشدار داده می‌شود، باز هم عده‌ای رعایت ننموده و با سلامتی خود و دیگران بازی می‌نمایند؟ |
| |
✅ جمع‌بندی در چهارشنبه آخر سال، عده‌ای با ترقه‌بازی و ایجاد سر و صدا و مزاحمت برای مردم، هم ممکن است به خود آسیب برسانند و هم به دیگران. آنچه مورد تأکید همه است این است که برای چند ساعتی شادی و هیجان، سلامتی خود و دیگران را به خطر نیندازیم. در آموزه‌های اسلام از آزار و اذیت دیگران نهی شده و مسلمان را کسی می‌داند که دیگران از دست و زبان او در امان باشند. بدون شک سلب آرامش مردم و آزار رساندن به آنان، بنا به فرمایش پیامبر اسلام، ظلمی است که بخشیده نمی‌شود. امید است که چهارشنبه پایان سال بی‌حاشیه و دغدغه‌ای داشته باشیم. |
| |
| 📚 پی‌نوشت: برگرفته از آموزه‌های دینی درباره چهارشنبه سوری و حق دیگران |
💬 نظرات و دیدگاه‌ها